Utylizacja czynników chłodniczych to obowiązek, a nie wybór. Każdy chiller, klimatyzator szafowy, komora chłodnicza czy agregat wody lodowej zawiera od kilku do kilkuset kilogramów F-gazu. Dlatego przy naprawie lub wymianie konieczny jest odzysk czynnika chłodniczego, a przy złomowaniu agregatu utylizacja czynników i urządzeń chłodniczych w ustalonej kolejności. Ponadto czysty, odzyskany gaz ma wartość, więc skup czynników chłodniczych może obniżyć koszt usługi. W ChillerSerwis odzysk i odbiór wykonują zatem technicy z certyfikatem F-gazowym, a Ty dostajesz komplet dokumentów do CRO i BDO. Działamy w całej Polsce.
Spis treści:
Co to jest utylizacja czynników chłodniczych
W potocznym języku „utylizacja” oznacza po prostu pozbycie się czynnika, zwłaszcza przy złomowaniu urządzenia. Natomiast przepisy rozróżniają cztery czynności i każda z nich wymaga innych uprawnień oraz innego dokumentu. Dlatego poniższa tabela porządkuje te pojęcia.
| Czynność | Co oznacza w praktyce | Kto wykonuje | Dokument |
|---|---|---|---|
| Odzysk | Odessanie czynnika z urządzenia do butli odzyskowej stacją odzysku | Technik z certyfikatem F-gazowym UDT | Protokół odzysku, wpis do karty urządzenia w CRO |
| Recykling | Podstawowe oczyszczenie (filtr, osuszenie), a następnie ponowne użycie w tym samym zakładzie | Firma serwisowa | Wpis do karty urządzenia |
| Regeneracja | Oczyszczenie do parametrów czynnika nowego w zakładzie regeneracji | Zakład z pozwoleniem | Karta przekazania odpadu w BDO, certyfikat regeneracji |
| Unieszkodliwienie | Unieszkodliwianie czynników chłodniczych, których nie da się oczyścić (mieszanina, zakwaszony, zabroniony) | Instalacja do unieszkodliwiania | Karta przekazania odpadu w BDO |
Jak widać, utylizacja czynników chłodniczych zaczyna się zawsze od odzysku, a kończy w zakładzie regeneracji lub unieszkodliwiania. My natomiast wykonujemy odzysk, transport w butlach odzyskowych i przekazanie odpadu. W rezultacie otrzymujesz jeden protokół i jedną kartę przekazania odpadu zamiast kilku zleceń u różnych firm.
Utylizacja F-gazów w przepisach: CRO i certyfikaty
Utylizacja czynników chłodniczych podlega dwóm aktom prawnym. Podstawą jest rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych oraz polska ustawa o SZWO i F-gazach. Z tych przepisów wynikają więc trzy obowiązki operatora urządzenia. Po pierwsze, czynnika nie wolno uwolnić do atmosfery, także podczas demontażu. Ponadto odzysk i napełnianie wykonuje wyłącznie osoba z certyfikatem, a firma musi mieć certyfikat dla przedsiębiorców. Wreszcie urządzenia z ładunkiem od 5 ton ekwiwalentu CO2 mają kartę w Centralnym Rejestrze Operatorów, w której zapisuje się każdy odzysk i dopełnienie.
Przepisy stopniowo wycofują również czynniki o wysokim GWP. Na przykład od 2025 roku do serwisu urządzeń chłodniczych nie można używać nowego czynnika o GWP 2 500 i wyższym, a czynnik z regeneracji lub recyklingu jest dopuszczony do 2030 roku. Dlatego odzyskany R404A ma dziś realną wartość serwisową, pod warunkiem że jest czysty. Z kolei R22 jest zabroniony od 2015 roku i po odzysku trafia wyłącznie do unieszkodliwienia.
| Czynnik | Grupa | GWP (AR4) | Co z nim po odzysku |
|---|---|---|---|
| R22 | HCFC | 1 810 | Tylko unieszkodliwienie, zakaz użycia od 2015 |
| R404A | HFC | 3 922 | Regeneracja i użycie do 2030, następnie unieszkodliwienie |
| R410A | HFC | 2 088 | Regeneracja, czynnik ma wartość rynkową |
| R407C | HFC | 1 774 | Regeneracja, częsty w chillerach i rooftopach |
| R134a | HFC | 1 430 | Regeneracja, najczęstszy w chillerach śrubowych |
| R32 | HFC (A2L) | 675 | Regeneracja, wymaga butli do czynników lekko palnych |
| R1234ze, R290, amoniak | HFO, HC, naturalne | 7, 3, 0 | Poza systemem F-gazów, jednak odzysk nadal obowiązuje ze względów bezpieczeństwa |
Poza tym za uwolnienie czynnika albo brak dokumentacji grożą kary administracyjne, a przy kontroli WIOŚ urząd sprawdza właśnie karty urządzeń i karty przekazania odpadu. W związku z tym warto, aby odbiór czynników chłodniczych wykonywała firma, która wystawia pełny komplet dokumentów.
Odzysk czynnika chłodniczego krok po kroku
Odzysk czynnika chłodniczego z chillera o ładunku 60 kg trwa zwykle 2 do 4 godzin. Przebieg prac wygląda zatem następująco.
- Identyfikacja czynnika. Przede wszystkim sprawdzamy tabliczkę znamionową i kartę urządzenia, a przy wątpliwościach wykonujemy test identyfikatorem czynnika. Dzięki temu mieszanina nie trafi do butli z czystym czynnikiem.
- Zabezpieczenie urządzenia. Następnie odłączamy zasilanie, zamykamy zawory odcinające i podłączamy manometry do króćców serwisowych.
- Odzysk stacją. Z kolei stacja odzysku przetłacza czynnik w fazie ciekłej, a potem gazowej do butli odzyskowej. Przy czym butlę napełniamy maksymalnie do 80 procent pojemności i ważymy na wadze elektronicznej.
- Opróżnienie układu. Następnie układ opróżniamy do ciśnienia poniżej 0,3 bar absolutnego, co potwierdza, że czynnik nie został w oleju ani w wymiennikach.
- Dokumentacja. Spisujemy masę odzyskaną, numer butli i rodzaj czynnika. Następnie wpisujemy odzysk do karty urządzenia w CRO i wystawiamy protokół.
- Przekazanie. Wreszcie butle trafiają do zakładu regeneracji lub unieszkodliwiania, a Ty otrzymujesz kartę przekazania odpadu w BDO.
Jeśli natomiast urządzenie wraca do pracy, po naprawie wykonujemy próbę szczelności azotem, osuszanie próżniowe i napełnienie czynnikiem o właściwej masie. Opis tej części prac znajdziesz na stronie o naprawie agregatów.
Utylizacja czynnika chłodniczego z jednego urządzenia
Najczęściej utylizacja czynnika chłodniczego dotyczy pojedynczego urządzenia w jednej z czterech sytuacji. Pierwsza to naprawa po wycieku: układ jest częściowo opróżniony, a resztę czynnika trzeba odzyskać przed wymianą sprężarki lub wymiennika. Kolejna to wymiana czynnika na nowy, na przykład R404A na R449A, gdy stary czynnik znika z rynku. Następna to zakwaszenie układu po spaleniu sprężarki, kiedy czynnik i olej nadają się tylko do unieszkodliwienia. Ostatnia to wyłączenie urządzenia z eksploatacji.
W każdej z tych sytuacji liczy się przede wszystkim czystość odzyskanego czynnika. Dlatego nie mieszamy czynników w jednej butli, a butle oznaczamy rodzajem gazu i masą. Ponadto przy zakwaszonym układzie pobieramy próbkę oleju, ponieważ od jej wyniku zależy, czy czynnik trafi do regeneracji, czy do zniszczenia.
Utylizacja czynników i urządzeń chłodniczych przy demontażu
Chiller lub agregat, który idzie na złom, nie może jednak trafić do skupu z czynnikiem w środku. Utylizacja czynników i urządzeń chłodniczych przebiega więc w ustalonej kolejności, bo każdy etap zostawia inny rodzaj odpadu.
| Etap | Co powstaje | Kod odpadu | Co robimy |
|---|---|---|---|
| 1. Odzysk czynnika | F-gaz w butli odzyskowej | 14 06 01* | Odzysk, ważenie, a następnie przekazanie do regeneracji lub unieszkodliwienia |
| 2. Spuszczenie oleju sprężarkowego | Olej chłodniczy, często z resztkami czynnika | 13 03 xx* | Zlewamy do pojemnika, a następnie przekazujemy jako odpad niebezpieczny |
| 3. Opróżnienie obiegu wodnego | Glikol lub woda z inhibitorami | 16 01 14* | Odbiór i zagospodarowanie glikolu |
| 4. Demontaż | Urządzenie bez płynów | 16 02 xx | Odłączenie, dźwig, transport na złom lub do nowego właściciela |
Jeśli jednak urządzenie ma trafić do dalszej eksploatacji u innego operatora, czynnik można zostawić w układzie, ale wtedy potrzebny jest protokół szczelności i przeniesienie karty w CRO. Ponadto szczegóły prac dźwigowych i transportu opisaliśmy na stronie o montażu i demontażu agregatów.
Skup czynników chłodniczych: czy odzyskany gaz ma wartość
Pytanie o skup czynników chłodniczych pojawia się również przy każdym większym demontażu. Odpowiedź zależy jednak od rodzaju i czystości czynnika, ponieważ skup czynników chłodniczych dotyczy tylko gazu nadającego się do regeneracji. Na przykład czysty R134a, R410A albo R407C z chillera, który nie miał awarii sprężarki, nadaje się do regeneracji i ma wartość rynkową. W takim przypadku wartość odzyskanego czynnika obniża koszt naszej usługi, a przy większych ilościach, na przykład 200 kg z kilku agregatów, może ją pokryć w całości.
Natomiast mieszanina czynników, czynnik zakwaszony albo R22 nie mają wartości i ich unieszkodliwienie jest płatne. Z tego powodu przed wyceną sprawdzamy czystość identyfikatorem i próbką oleju. Skup czynników chłodniczych prowadzimy więc w formie rozliczenia na fakturze, a nie jako samodzielną usługę: najpierw odzysk z dokumentami, potem wycena odzyskanego gazu.
Utylizacja czynników chłodniczych: jakie dokumenty otrzymasz
Po zakończeniu prac przekazujemy zatem komplet dokumentów, które zamykają temat przy kontroli.
- Przede wszystkim protokół odzysku z masą czynnika, numerem butli i numerem certyfikatu technika.
- Wpis do karty urządzenia w Centralnym Rejestrze Operatorów lub, gdy nie masz dostępu, instrukcję wpisu.
- Ponadto kartę przekazania odpadu w BDO, w której figurujesz jako wytwórca odpadu.
- Protokół szczelności, jeśli urządzenie wraca do pracy lub zmienia operatora.
- Wreszcie fakturę z wyszczególnioną masą czynnika i rozliczeniem wartości gazu nadającego się do regeneracji.
Cennik: odbiór czynników chłodniczych i unieszkodliwianie
Ceny są orientacyjne i netto, natomiast dokładną wycenę przygotowujemy po podaniu rodzaju czynnika, ładunku i lokalizacji.
| Usługa | Cena orientacyjna netto | Uwagi |
|---|---|---|
| Odzysk czynnika z urządzenia do 20 kg | od 600 zł | Razem z dojazdem w promieniu 100 km i protokołem |
| Odzysk czynnika z chillera 20 do 100 kg | 900 do 1 800 zł | Zależnie od czasu odzysku i liczby obiegów |
| Unieszkodliwienie czynnika HFC lub HCFC | 25 do 60 zł za kg | Mieszaniny i R22 w górnej części zakresu |
| Skup czynników chłodniczych: czynnik nadający się do regeneracji | rozliczenie na fakturze | Wartość zależy od rodzaju i aktualnych cen rynkowych |
| Odbiór oleju sprężarkowego | od 8 zł za litr | Odpad niebezpieczny z kartą w BDO |
| Identyfikacja czynnika i próbka oleju | 150 do 300 zł | Zalecane przed wyceną czynnika z nieznanej historii |
Jeżeli natomiast łączymy odzysk z naprawą albo wymianą agregatu na nowy, koszt dojazdu liczymy raz. Z kolei przy stałej umowie serwisowej odzysk podczas przeglądów jest częścią obsługi serwisowej agregatów.
Utylizacja F-gazów: najczęstsze błędy operatorów
| Błąd | Skutek | Jak uniknąć |
|---|---|---|
| Oddanie chillera na złom z czynnikiem w środku | Uwolnienie F-gazu, kara, brak karty przekazania odpadu | Przede wszystkim odzysk przed demontażem, protokół w dokumentacji urządzenia |
| Mieszanie czynników w jednej butli | Czynnik traci wartość, płatne unieszkodliwienie całości | Identyfikacja przed odzyskiem, a także osobne butle |
| Brak wpisu odzysku w CRO | Niezgodność masy w karcie, uwaga przy kontroli | Wpis w dniu odzysku, protokół z masą |
| Dopełnianie nieszczelnego układu zamiast naprawy | Rosnące koszty czynnika i obowiązek naprawy w ciągu 30 dni | Kontrola szczelności, następnie naprawa i napełnienie |
| Zlecenie odzysku firmie bez certyfikatu | Dokumenty bez mocy, odpowiedzialność po stronie operatora | Sprawdzenie certyfikatu w rejestrze UDT, zwłaszcza przy nowym wykonawcy |
Pytania i odpowiedzi
Czy mogę sam wypuścić czynnik z małego klimatyzatora?
Nie. Zakaz uwalniania F-gazów obejmuje każde urządzenie, niezależnie od ładunku. Dlatego odzysk nawet z 1 kg czynnika wykonuje osoba z certyfikatem.
Ile kosztuje utylizacja czynników chłodniczych z chillera 50 kg?
Orientacyjnie 900 do 1 500 zł netto za odzysk z dojazdem oraz 25 do 60 zł za kg, jeśli czynnik idzie do unieszkodliwienia. Natomiast czysty R134a lub R407C po regeneracji obniża tę kwotę.
Czy odzyskany czynnik może wrócić do mojego urządzenia?
Tak, po recyklingu w serwisie lub regeneracji w zakładzie, jeżeli jest czysty i tego samego rodzaju. Natomiast przy zakwaszonym układzie czynnik trafia do zniszczenia.
Jakie dokumenty muszę mieć po odzysku czynnika?
Protokół odzysku, wpis w karcie urządzenia w CRO oraz kartę przekazania odpadu w BDO. Komplet przekazujemy więc po każdym zleceniu.
Jak długo trwa odbiór czynnika z zakładu?
Odzysk z jednego chillera trwa 2 do 4 godzin. Natomiast termin dojazdu ustalamy zwykle w ciągu kilku dni roboczych, a przy awarii z wyciekiem przyjeżdżamy w trybie pilnym.
Umów odbiór czynników chłodniczych
Wystarczy, że podasz rodzaj czynnika, ładunek z tabliczki znamionowej i lokalizację. Dzięki temu przygotujemy wycenę tego samego dnia. Zadzwoń pod numer +48 536 577 385 od poniedziałku do soboty w godzinach 8:00 do 16:00 lub napisz przez formularz kontaktowy. Utylizacja czynników chłodniczych z dokumentami do CRO i BDO, odzysk przy naprawie i demontażu, odbiór oleju i glikolu: wszystko w jednym zleceniu, w całej Polsce.
Przepisy i źródła
- Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (EUR-Lex): zasady odzysku, recyklingu, regeneracji i unieszkodliwiania czynników.
- Centralny Rejestr Operatorów (CRO) (Ministerstwo Klimatu i Środowiska): karty urządzeń i wpisy o odzysku.
- Certyfikat F-gazowy dla personelu (Urząd Dozoru Technicznego): kto może wykonywać odzysk i napełnianie.
Potrzebujesz przeglądu, diagnostyki albo naprawy?
Serwisujemy agregaty wody lodowej, chillery i urządzenia chłodnicze wszystkich marek w całej Polsce. Podaj markę i model urządzenia oraz opisz problem, a zaproponujemy termin i wycenę.
Poniedziałek do soboty, 8:00 do 16:00. Pracujemy w całej Polsce.
